Sovjetunionen.com

írta Csörsztád Ödön

A részeg hóember / Den fulle snømannen

Volt egyszer egy kis hóember aki nem volt annyira boldog. Egész télen kint volt a friss levegőn, de most jön a tavasz, és minden nap süt a nap kicsit erösebben. “Az a nap buta”, gondolta a hóember, és indult keresni egy hidegebb helyet, ahol ö lakni tud. Siettett, de nem talált semmit. Nagyon leverten és szomorún elment egy sörözőbe és alkoholba akarta fojtani a bánatát. Néhany sört után kicsit boldogobb volt. Ő talalkozott egy madárijestővel, és ők berúgtak. Megbarátkoztak, és késöbb pingpongot játszoltak. A madárijestő mondta, “hű, soha nem láttam ilyen jó pingpongozót”, a hóember megpirult és mondta “ez most csak kivétel. Elöször játszok.” Ők sokat beszélgettek, és a második tequilat után a hóember kidőlt. A következö reggel a hóember felkélt egy halószobában, ahol ő soha nem korabban volt. Ő forgolódott és látta a madárijestő csak az Ádámkosztümban. “Jó reggelt drágám!”, mondta a madárijestő, “mit akarsz reggelizni?” – “fagyit, sok fagyit” mondta a hóember, és ráhányt a földre. “Istenem kicsim, nem baj” mondta a madárijestő, amikor látta az undorító dolgokot, amik a földön voltak. “Bocsika, kicsit rosszul voltam” mondta a hóember, és megkóstolta a fagyit amit a madarijesztő hozott. “Finom”, motyogta a hóember. “Akkor, most munkába megyek” mondta a madárijestő hirtelen, “a földekre megyek, ott dolgozok egesz nyaron. Vissza jövök szeptemberben vagy novemberben. Ha akarsz te a hűtőszekrenyemben élhetsz. Tudom, hogy nem szereted a meleget. Ők megcsókolták, és a hóember a hűtőbe bemászolt, mert nagyon meleg volt. “Jó éjszakát” mondta a hóember.

Den fulle snømannen
skrive av Audun

Det var ein gong ein liten snømann som ikkje var spesielt glad. Heile vinteren var han ute i den friske lufta, men no kom våren, og sola skein litt sterkare for kvar dag. “Den sola er teit”, tenkte snømannen, og byrja leite etter ein kaldare plass han kunne bu. Han skunda seg, men fann ingenting. Svært trist og nedtrykt gjekk han inn på ein pub, og ville drukne sorgene sine i alkohol. Etter nokre øl var han litt gladare. Han møtte eit fugleskremsel, og dei drakk seg fulle. Dei vart vener, og seinare spelte dei pingpong. Fugleskremselet sa, “oi, aldri har eg sett slik ein pingpongspelar”, snømannen raudna og sa, “det er berre eit unntak. Det er fyrste gongen eg spelar.” Dei snakka mykje, og etter den andre tequilaen kabba snømannen. Neste morgon vakna snømannen på eit soverom han aldri før hadde vore. Han snudde seg, og såg fugleskremselet i berre Adams drakt. “God morgon kjære!”, sa fugleskremselet, “kva vil du ha til frukost?” – “iskrem, masse iskrem” sa snømannen, og spydde på golvet. “Min gud, vesle deg, ikkje noko problem”, sa fugleskremselet då han såg alle dei ekle tinga som var på golvet. “Orsak, eg var litt dårleg”, sa snømannen, og smakte på iskremen som fugleskremselet hadde teke med seg. “Nydeleg”, mumla snømannen. “Okai, eg går på jobb no”, sa fugleskremselet plutseleg, “eg går ut på åkrane, der eg jobbar heile sumaren. Kjem attende i september eller november. Du kan bu i kjøleskåpet mitt om du vil. Eg veit at du ikkje likar varmen.” Dei kyssa, og snømannen klatra inn i kjøleskapet, for han var veldig varm. “God natt”, sa snømannen.

Lenge sidan førre reisebrev no, det er berre å be om orsaking. Orsak meg. Eg har mellom anna vore på volontørsamling i Budapest, skiferie i Slovakia, vore dødssjuk, og hatt ei ufin oppleving hjå frisøren.

Våren er her

Den ungarske vinteren var brutal, men svært kort. Termometeret viste i dag seksten raude grader, men eg har overraskande nok ikkje rukke å bli solbrent. Andre vårteikn er at julenissane vert fjerna frå butikkvindauga (erstatta av påskeharar), og at vi har oppdaga ein maurkoloni i kjøkkenvegen.

Volontørsamling

Samlinga i Budapest fann stad oppe i Buda-åsene, på eit hotell med overraskande høg standard. Som volontørar er vi vande med å ta til takke med dei litt under gjennomsnitt pene plassane, så eit hotell med eigen restaurant, bar og sauna var uvant, men slett ikkje å forakte. Den mest keisame hendinga på seminaret var vel då eg ramla ned trappa på veg til frukost, eller kanskje då den næraste butikken fortalde oss at dei rett og slett var utselde for øl. Trappenedramlinga var ei keisam affære berre for meg, medan dei som var vitne til hendinga fann det heile hysterisk underhaldande. Dagen etter kunne eg hauste medynk ved å vise fram ein olboge meir fargerik enn fire regnbogar og åtte ripsbusker til saman. Eg stolte ikkje på trappene eit sekund dei neste dagane.

Fleire av volontørane hadde eg ikkje sett på lenge, og gjensynsgleda var stor. Samstundes som det var trist å måtte ta farvel med somme av volontørane, var det endå verre å tenkje på at ved neste volontørsamling i april er det min tur å vende nasen heimover mot kaldare, dyrare, og mindre gjestfrie trakter.

“Ski”-ferie

Reisa til Slovakia var ikkje enkel. Temperaturar på ungarske bussar er eit heilt kapittel for seg sjølv, og kor mange personar det er lovleg å ha på ein buss er òg ganske interessant. Etter kva eg har erfart, er bussen full når det ikkje er fysisk mogleg å presse fleire personar inn i bussen. Dei som trudde ein måtte til Japan for fullstappa kollektivtransport tok feil, ein treng ikkje reise lenger enn Ungarn for å føle seg som veldig flat sild i veldig trong tønne. Å kome seg av på rett stopp kan stundom vere vanskeleg, for stiller du deg for nær dørene vert du rett og slett pressa ut når desse opnar seg.

Skituren var mislukka på skimessig vis, ettersom det viste seg at det ikkje fanst nokon stad å leige verken ski eller snøbrett i nærleiken. Dei av oss (les: fem av ni), som ikkje hadde teke med seg eige utstyr nytta tida til ting som snøballkrig, snømannbyggjing, og namneskriving med gul skrift i snøen. (Det er verre for ungararane, dei har gjerne aksentar over vokalane i namna sine.)

Sjukdom og forfall

Av uforklarlege grunnar tok den ungarske vinteren til sist knekken på meg, og sendte meg boms i bakken, to veker i strekk. Så der låg eg med kraftig biholebetenning (nokon som veit kva det heiter på nynorsk?), og ein lumsk lungesjukdom (som eg berre kjenner det ungarske namnet på), og knaska penicillin. Eg hadde ingen bøker å lese, men heldigvis gjekk det mykje interessant på fjernsynet. Uheldigvis var alt dette å ungarsk, og difor ikkje so veldig interessant likevel. Eg fann til sist ein tåkete tysk kanal, der eg kunne vere vitne til at tilfeldige åleinemødre fekk pussa opp kjøkkena sine før eg omsider sovna, og gjekk attende til dei meir underhaldande feberdraumane.

Nye språkvanskar

Var hos frisøren her ein dag, noko eg hadde utsett lenge. Har rett og slett vore redd for å gå dit. Kanskje skjøna ikkje frisøren engelsk, kanskje vart resultatet noko frå ein annan tidsepoke.. Eg tok til slutt mot til meg og gjekk for å klyppe meg. Det heile byrja med at frisøren ikkje prata engelsk, men eg klarte (med ei stygg kjensle av déjà vu djupt nedi magen) på middelmåtig ungarsk å forklare at eg gjerne ville klyppe meg. (Ettersom eg var i ein frisørsalong, og mannen var frisør trur eg ikkje han hadde så vanskeleg for å forstå akkurat dette.) Ting skjedde, og trass i desperate forklaringsforsøk enda eg opp med ein frisyre eg trudde var utdøydd for lenge sidan, utan at eg vil utdjupe dette noko nærare.

Eg har tidlegar påpeika vanskane rundt ein ungarsk presentasjon. Fullstendig ukjende namn og lydar vert heilt uventa kasta rett i fleisen på meg, og attpåtil i feil rekkefølgje. Det varmar meg difor heilt ned i Dalsbusokkane at ungararane ser ut til å ha minst like store problem med namnet mitt. Det er sjeldan eg presenterer meg med fullt namn når eg møter jamnaldrande, men om det så skjer, så skjer det i alle høve på rett vis.

Rekkefølgja namna kjem i er sjølvsagt heilt likegyldig, då eg likevel må gjenta alt ein tre-fire gongar før nokon i det heile innser at det er eit namn eg prøver å fortelje dei. Her listar eg opp dei tre vanlegaste reaksjonane når eg presenterer meg med fullt norsk namn:

1. Eit rart blikk, etterfylgt av tvilande augekast mellom dei ungarsktalande personane i nærleiken.
2. “Tessek?” som er ungarsk for “orsak meg?” eller austerriksk for “tosk!”
3. “Thank you, I am fine.”

Likskapen mellom namnet “Audun” og frasen “how do you do?” er ganske liten i mine øyre, men svaralternativ nummer tre førekjem overraskande ofte. Eg har meir enn ein gong sett meg nøydt til å nytte det ungarske namnet Ödön for å gjere meg forstått. Her listar eg opp dei tre vanlegaste reaksjonane når eg presenterer meg som Ödön:

1. Latter
2. Eit forsøk på å la vere å le, men dinest latter
3. Eit fnys, med påfølgande latter

Denne presentasjonen framkallar latter sjølv hos dei eldste og mest høflege personar eg talar med. Namnet kan samanliknast med det norske “Harry”, eller “Vidkun”, berre veldig mykje verre. Det finst ingen i Ungarn som heiter Ödön, eller i alle høve ingen som frivillig innrømmer at han er ein Ödön. Utanom meg.

Dubba filmar

Eg var på kino på sundag, og det var verkeleg gode greier. Filmen var diverre dubba til ungarsk, så eg skjøna ikkje stort av samtalane som føregjekk på lerretet. Men, ettersom filmen heitte “Alien vs. Predator” trur eg ikkje eg gjekk glepp av dei heilt store dialogane, det er faktisk godt mogleg at filmen var betre no som eg ikkje skjøna anna enn “ja”, “nei” og “AAAARRRGH!”. Dei tre siste kvartera av filmen skjøna eg absolutt alt som vart ytra, då det ikkje var anna enn god, gammaldags, klår og enkel, internasjonal vald. Eit meisterverk. Dersom eg nokon gong ser filmen på ny skal han vere dubba til eit språk eg kan endå mindre av. Kanskje tyrkisk.

Guffent haustvêr

Eg vakna her ein morgon og oppdaga at heile den varme ungarske “vinteren” min brått hadde reist sin veg, og etterlete ein mykje kjøligare, våtare, og meir vindfull vinter. For fyrste gong sidan eg kom til Ungarn laut eg lukke att vindauget mitt. Ikkje grunna kulda, snarare grunna regnet som fossa innover skrivebordet mitt, og vinden som reiv Alphaville-plakaten min rett ned frå veggen og slengde han i eit hjørne saman med alt anna flyttbart rommet mitt hadde å by på.

Det er litt trist at eg ikkje lenger kan late att auga, la sola varme andletet, og late som det er sumar, men no kan eg late att auga, la regnet piske meg i andletet, og late som eg er i Sunnfjord. Og det er jo nesten like bra.

Det er november månad, og temperaturen ligg framleis like under tjue grader celsius på dagstid. Det er ikkje berre volontørar frå det det kalde nord som tykkjer dette er rart. Etter kva eg har skjøna frå lokalbefolkninga (les: ikkje stort) er det ganske uvanleg med slik ein temperatur så seint på året, men heilt utenkjeleg er det så absolutt ikkje. På nattetid kan temperaturen ramle heilt ned på iskalde fjorten grader, og ungararar flest utstyrer seg med hue og vottar, og gjev gjerne rare blikk til norske volontørar som spradar rundt med t-skjorte og bleike armar.

Eg gjorde eit desperat forsøk på å lage kjøtkaker her førre veke, men sleit litt med å finne dei rette ingrediensane. Eg laut difor improvisere ganske mykje for å få eit godkjent resultat. Eg plukka tilfeldige ungarske krydderposar i butikken, og tok med meg ting eg tykte likna på det eg trengde. Det var ikkje alt eg fekk med meg som hadde like mykje med kjøtkaker å gjere, men ein veit jo aldri når ein til dømes kan få bruk for kalkunpostei med sopp. Resultatet av den provisoriske kjøtkakedeigen kan skimtast til venstre. Eg må innrømme at kjøtkakene mine ikkje liknar heilt på dei i kokeboka mi, men smaken var likefullt fortreffeleg.
Motiverande arbeid

Arbeidet på ungdomssenteret går godt. Til å byrje med var det ikkje så mykje å gjere, men eg har no fått fleire oppgåver, og byrja undervise både engelsk og tysk for nybyrjarar for to veker sidan. Det er morosamt, men ettersom engelskkunskapane til elevane ofte er verre enn ungarskkunnskapane mine slit vi litt med å kommunisere. Det går mykje i peiking, teikning og ordbøker.

Det eg likar best ved undervisinga er at absolutt alle elevane er utruleg entusiastiske, og sjølv dei som slit mest gjev aldri opp, men hald fram og prøver, og prøver. Det er veldig motiverande for meg å sjå at dei alle verkeleg har lyst å lære, og gjer sitt yttarste trass i lese- og skrivevanskar, tidlegare rusmisbruk, mishandling i heimen, eller andre situasjonar som kan gjere læringa vanskeleg.

Eit noko uventa problem med engelskundervisinga er at eg sjølv finn det vanskeleg å justere meg attende til eit normalt språknivå etter å ha tala ein svært enkel, tydeleg og sakte engelsk i nokre timar. Det mest interessante med saka er at eg til å byrje med ikkje la merke til det sjølv, og kunne finne på å seie noko slikt som dette til ein med engelsk hovudfag: “Hello. Hooow, aare, yoou, doo-ing? Yees. Thaank, yoou, veeryy gooood.” – Alt saman medan eg gestikulerar vilt med armar og bein. Dette resulterer som oftast i at den eg talar med anten byrjar å le, ser rart på meg og spør kor mange kromosom eg har, eller berre går sin veg av di eg trur eg gjer narr av han.

At å prate ungarsk skulle kome til å verte eit problem var eg klar over, men eg hadde ikkje forventa at engelsken og skulle verte problematisk.

Eg bur i niande etasje i ei vakker betongblokk frå ein ukjend tidsepoke saman med fire andre. Den eldste av dei er ein rumenar som tek engelsk hovudfag, berre av di mammaen hans vil det, medan han sjølv eigentleg vil bli brannmann. Den ungarske kjærasten hans har studert molekylær biologi, og jobbar no med å dissekere små dyr eller noko i den duren. Ein ungarsk arkitektstudent som talar god tysk, men ingen engelsk, og til sist ein ungarar som heiter Gevær eller noko slikt, og studerar nokoi retning “Yes, business man.” Sistnemnde talar berre ungarsk, og er interessant nok den einaste av dei eg bur med eg nesten kan namnet på. Det er ikkje mi skuld, ungararar presenterer seg med fyrst etternamn, og dinest fornamn, og det heile skjer ganske fort. Eg skal gjere eit nytt forsøk på å skjøne kva dei seier seinare i dag.

Eg har allereie rukke å fornærme dei fleste eldre damene i nabolaget rett og slett ved å vere ignorant nok til ikkje å vite at det er god folkeskikk å seie, “eg ynskjer Dykk ein vidare god dag” eller noko slikt, til alle eldre personar ein møter. Diverre er alt eg kan på ungarsk mellombels takk, ja, nei, hei, ha det, ein, to, tre, fire, øl, og frasen “nem tudom magyarul, tudsz angolul?” som praktisk nok tyder, “eg snakkar ikkje ungarsk, snakkar du engelsk?”. Eg har ikkje fått høve til å nytte setninga endå, då mange av dei lokale framleis trur eg er ein uteliggar.

Ser fram til å byrje jobbe på måndag. So longt veit eg at eg skal halde eit engelsk- og eit tyskkurs, og truleg hjelpe til på ei filmgruppe. Eg er uviss på kva sistnemnde eigentleg inneber, men det kan sjå ut som oppgåva enkelt nok er å sjå videofilmar.